Η Ευρωπαϊκή υδατοκαλλιέργεια παράγει συνολικά 1,3 εκατ. τόνους αλιευτικών προϊόντων ετησίως, που αντιπροσωπεύουν περίπου 3 δισ. ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο της συνολικής αξίας της παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της αλιείας και το ένα πέμπτο του όγκου της. Ο τομέας της υδατοκαλλιέργειας αποτελεί επίσης μία σημαντική πηγή θέσεων εργασίας σε περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία. Η Ευρωπαϊκή υδατοκαλλιέργεια παρέχει περισσότερες από 80,000 θέσεις εργασίας πλήρους και μερικής απασχόλησης. Αυτές ισοδυναμούν με  57,000 θέσεις πλήρους απασχόλησης. Η υδατοκαλλιέργεια αποτελεί για την Ελλάδα σημαντικό τομέα της πρωτογενούς παραγωγής. Το εκτεταμένο μήκος και η μορφολογία της ελληνικής ακτογραμμής, σχηματίζουν ένα μεγάλο αριθμό προστατευόμενων περιοχών και κόλπων, καθώς επίσης και η ύπαρξη πολυάριθμων νησιών και το ήπιο κλίμα, παρέχουν τις ιδανικές συνθήκες για όλες τις μορφές εκτροφής των θαλάσσιων οργανισμών.

Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ε.Ε. στην παραγωγή θαλασσινών ειδών εντατικής εκτροφής, στηριζόμενη τόσο στην αξιοποίηση των ευνοϊκών συνθηκών των ελληνικών θαλασσών, όσο και στη διαρθρωτική πολιτική ενισχύσεων της Ε.Ε. (ΕΠΑΛ, 2007). Η παραγωγή τσιπούρας και λαυρακιού στην Ελλάδα, που κυμαίνεται από 85.000 μέχρι 100.000 τόνους το χρόνο, αντιπροσωπεύει περίπου το 72% του συνόλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ισπανία 10%, Ιταλία 14%, Γαλλία 4%) και το 57% στη Μεσόγειο, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και χώρες που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Τουρκία και το Ισραήλ. Έτσι, ενώ το 1990 οι ιχθυοκαλλιέργειες μόλις που αντιστοιχούσαν στο 2% των αλιευμάτων, σήμερα φαίνεται ότι τα ξεπερνούν στο σύνολό τους, προστατεύοντας έτσι τους «άγριους» πληθυσμούς από την υπεραλίευση και την εξαφάνιση. Οι ετήσιες εξαγωγές υπολογίζονται ότι είναι περίπου πάνω από 400 εκατ. Ευρώ. Ο κλάδος αυτός δραστηριοποιείται στην περιφέρεια και στις ακριτικές κυρίως περιοχές και . απασχολούνται 10.000 εργαζόμενοι.

Βιολογική υδατοκαλλιέργεια

Στα πλαίσια της αειφορίας και της εφαρμογής των αρχών της υπεύθυνης υδατοκαλλιέργειας δηλαδή βιώσιμης και φιλικής προς το περιβάλλον, με καλής ποιότητας τελικό προϊόν και συμβολή στην τοπική ανάπτυξη, εντάσσεται και η βιολογική υδατοκαλλιέργεια. Η βιολογική ιχθυοκαλλιέργεια είναι η βιολογική εκτροφή ιχθύων βάση συγκεκριμένων προτύπων και προδιαγραφών. Η Βιολογική Υδατοκαλλιέργεια (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 834/2007) στοχεύει: 

1. στη δημιουργία ενός συστήματος αειφόρου διαχείρισης το οποίο σέβεται το περιβάλλον  και βασίζεται σε υψηλού επιπέδου πρότυπα μεταχείρισης των ζώων
2. Στην παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας
3. Στην παραγωγή ευρείας ποικιλίας προϊόντων για την ικανοποίηση των καταναλωτών

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει αυξημένη ζήτηση για προϊόντα τα οποία παράγονται με βιολογικές μεθόδους. Αυτό είναι αποτέλεσμα του ενδιαφέροντος που δείχνουν οι καταναλωτές για ζητήματα υγείας, υποβάθμισης του περιβάλλοντος και υπεραλίευσης. Η παραγωγή από τη βιολογική υδατοκαλλιέργεια το 2000, ήταν 5.000 τόνοι, από τις Ευρωπαϊκές χώρες, το 2003 έφτασε στους 7.500-8000 ενώ το 2005 έφτασε στους 10.330 τόνους και η αξία της σε 56,08 εκ. €. Τα είδη που καλλιεργούνται είναι κυρίως σολομός, που παράγεται στην Ιρλανδία και τη Σκωτία, πέστροφα, που παράγεται στη Σκωτία και τη Γερμανία, κυπρίνος και είδη του γλυκού νερού, παραγόμενα στην Αυστρία και τη Γερμανία, μπλε μυδιών τα οποία παράγονται στην Ιρλανδία, τσιπούρα και λαυράκι που παράγεται στην Γαλλία και Ελλάδα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η παγκόσμια παραγωγή «βιολογικής» υδατοκαλλιέργειας ανέρχεται σε 25.000 τόνους, το 2006 εκ των οποίων οι 3.000 τόνοι  παράγονται στην Αμερική (Βραζιλία, Χιλή, Εκουαδόρ, Περού) με κυριότερα είδη σολομό, τιλάπια, γαρίδες, οι 8.000 τόνοι στην Ασία (μύδια, γαρίδες), ενώ 14.000 τόνοι στην Ευρώπη με κυριότερα είδη: κυπρίνο, πέστροφα, σολομό, τσιπούρα, λαβράκι, τιλάπια, οξύρυγχο και μύδια. Το 2008 υπολογίστηκε η παγκόσμια παραγωγή σε 53.000 τόνοι. Οι προβλέψεις για το 2030 είναι ότι η παραγωγή από τη βιολογική υδατοκαλλιέργεια θα φτάσει τους 1,2 εκατομμύρια τόνους.

Η αργή αρχική ανάπτυξη της βιολογικής υδατοκαλλιέργειας οφείλεται στην απουσία διεθνών και παγκόσμιων αποδεχόμενων κανονισμών και κριτηρίων για την παραγωγή των βιολογικών προϊόντων υδατοκαλλιέργειας. Πρόσφατα, με την νέα υιοθέτηση κανονιστικού πλαισίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 710/2009 για την βιολογική υδατοκαλλιέργεια, κρίνεται αναγκαίο να ερευνηθούν περισσότερο τα κριτήρια βιολογικής υδατοκαλλιέργειας και να καθορισθούν πρότυπα και ρυθμίσεις για την παραγωγή και επεξεργασία των προϊόντων της. Στην Ελλάδα, πλέον του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 710/2009 δεν υπάρχει αντίστοιχο εθνικό πλαίσιο (νόμοι / διατάγματα/ αποφάσεις/ εγκύκλιοι) για τη ‘βιολογική’ υδατοκαλλιέργεια και το εμπόριο ‘βιολογικών’ προϊόντων υδατοκαλλιέργειας. Τέτοιου είδους διατάγματα υπάρχουν μόνο για βιολογικά προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης (Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων). Ο νεός κανονισμός αφορά τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων για την βιολογική παραγωγή ζώων υδατοκαλλιέργειας και φυκιών και αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη της βιώσιμης βιολογικής υδατοκαλλιέργειας. Ειδικότερα καθορίζει κανόνες για την διατροφή των ιχθύων, την παρασκευή και προέλευση των ιχθυοτροφών, την διαχείριση της υγείας των ψαριών που πρέπει να βασίζεται αρχικά στην πρόληψη των ασθενειών, και γενικότερα την παραγωγή των ζώων υδατοκαλλιεργειας και φυκιών. Η βιολογική πιστοποίηση αναφέρεται στην παραγωγική διαδικασία, και όχι σε ποιότητα προϊόντος. Η βιολογική παραγωγή τροφής προωθεί τη βιοποικιλότητα, τους βιολογικούς κύκλους και τη βιολογική δραστηριότητα. Από την άλλη πλευρά, ενθαρρύνει τη συντήρηση του οικοσυστήματος, με τον περιορισμό της εισαγωγής βλαβερών ουσιών που μειώνουν ή μεταβάλλουν τη συνδεσιμότητα των συστατικών του περιβάλλοντος. Λαμβάνοντας μέτρα για τη μείωση του stress, την ελευθερία κίνησης, τη παροχή βιολογικώς πιστοποιημένης τροφής, βελτιστοποιείται η υγεία των ζώων μειώνοντας την εξάρτηση από τα φάρμακα, περιλαμβάνοντας και τα αντιβιοτικά.

Ωστόσο, για την βιολογική παραγωγή ζώων υδατοκαλλιέργειας για να αποφευχθεί η χρήση ορμονικών θεραπειών είναι απαραίτητη η περαιτέρω μελέτη και έρευνα της αναπαραγωγικής βιολογίας των εκτρεφόμενων ψαριών, καθώς και έρευνα για τις βιολογές τροφές απο τα πρώτα στάδια ανάπτυξης των ιχθύων και έρευνα για βιολογικά σιτηρέσια. Η έρευνα και μελέτη των επιδράσεων της διαφορετικής σύστασης των σιτηρεσίων σε πρωτείνη/ενέργεια (Π/Ε), στην φυσιολογία των οργανισμών, στην πέψη τους αποτελεί θέμα ουσιώδους σημασίας για τον καταρτισμό των βιολογικών σιτηρεσίων με την βέλτιστη αναλογία Π/Ε στα πειράματα ανάπτυξης που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν εργαστηρικά και μετά να εφαρμοστούν σε βιομηχανική κλίμακα. Επίσης η ιχθυοπυκνότητα θα πρέπει να περιοριστεί ακόμη περισσότερο για την καλή μεταχείριση και καλή διαβίωση των ζώων. Το σχέδιο βιώσιμης διαχείρισης της βιολογικής υδατοκαλλιέργειας θα πρέπει να ελέγχεται με σαφείς κανόνες ελέγχου από κρατικό φορέα και αρχή ελέγχου ανα τακτά χρονικά διαστήματα. Θα πρέπει να εφαρμόζεται η περιβαλλόντικη παρακολούθηση της δραστηριότητας και να πραγματοποιούνται αναλύσεις και μετρήσεις σε όλα τα στάδια της παραγωγής, και στην ποιότητα του τελικού προιόντος. Για την περαιτέρω ανάπτυξη της βιολογικής υδατοκαλλιέργειας θα πρέπει να ανανεώνονται βάση ερευνητικών αποτελεσμάτων και ερευνητικών εργασιών οι προδιαγραφές που θα ισχύουν για τη βιολογική παραγωγή, ως συμβολή στη διαφάνεια, στη δημιουργία εμπιστοσύνης στους καταναλωτές αλλά και στη δημιουργία μίας εναρμονισμένης αντίληψης της έννοιας της βιώσιμης βιολογικής παραγωγής.

Ο πρώτος Λογότυπος για τα προϊόντα βιολογικής παραγωγής παρουσιάστηκε το Δεκέμβριο του 2000 και πρακτικά απεικόνιζε τη σημαία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ένα στάχυ στο κέντρο και τη σταθερή ένδειξη: «Βιολογική Γεωργία» σε κάθε επίσημη γλώσσα των 27 Κρατών – Μελών της ΕΕ. Ο λογότυπος αν και μη υποχρεωτικός στη χρήση για την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων, απέκτησε την απαραίτητη φήμη και το σημαντικότερο ίσως όλων, ήταν αναγνωρίσιμος.

Εικόνα: Παλιός Ευρωπαϊκός Λογότυπος για τα Βιολογικά Προϊόντα

Η περιπέτεια για την επιλογή του νέου λογοτύπου…

Όταν αποφασίστηκε η αντικατάσταση του παλαιού Κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/91 για την παραγωγή των βιολογικών προϊόντων από το νέο πλέον Κανονισμό (ΕΚ) 834/2007, ελήφθη παράλληλα και η απόφαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντικατασταθεί ο Κοινοτικός Λογότυπος με έναν επίσης νέο. Η διαδικασία επιλογής του νέου λογοτύπου πέρασε από διάφορες φάσεις και σίγουρα κράτησε πολύ περισσότερο από ότι αρχικά υπολογιζόταν. Στην αρχή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2007, παρουσίασε έναν νέο λογότυπο, ο οποίος αποσύρθηκε με συνοπτικές διαδικασίες επειδή προσομοίαζε σημαντικά με το λογότυπο των βιολογικών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας της Γερμανικής αλυσίδας SuperMarket ALDI (η οποία προσέφυγε κατά του λογοτύπου) και επειδή οι αγγλόφωνες Χώρες της ΕΕ δεν ήθελαν την αναγραφή του υποκοριστικού «bio».

Ο λόγος ήταν διότι το “bio” στα αγγλικά δε σχετίζεται άμεσα με τα βιολογικά προϊόντα καθώς για τις Χώρες αυτές έχει επιλεγεί η χρήση του όρου «organic». Το προτεινόμενο λογότυπο αποσύρθηκε τελικά το Μάρτιο του 2008, αν και στο μεταξύ είχε ήδη ψηφιστεί.

Η παρούσα κατάσταση…

Μετά από μια μακρά περίοδο αμηχανίας και αφού είχαν αποσύρει το νέο προτεινόμενο σχέδιο, αποφασίστηκε ότι το πιο δόκιμο δεν ήταν άλλο από το να πραγματοποιηθεί ένας διεθνής διαγωνισμός και να επιλεγεί ένα νέο σχέδιο από τα προτεινόμενα. Ο διαγωνισμός αυτός ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2009 και μετά από μια μικρή παράταση ενός μήνα, ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2009. Στη συνέχεια, η ειδική επιτροπή που είχε συσταθεί για την επιλογή του νέου λογοτύπου, αξιολόγησε τα κατατεθέντα σχέδια (3.400 συνολικά) και κατέληξε στα τρία επικρατέστερα τα οποία τέθηκαν επί δίμηνο σε ανοιχτή διαδικτυακή ψηφοφορία από τους Ευρωπαίους Πολίτες (Δεκέμβριος 2009 έως Ιανουάριος 2010). Κάπως έτσι φτάσαμε το Φεβρουάριο του 2010 να ανακοινώνεται το «Ευρω-φύλλο» του Dusan Milenkovic ως το νικητήριο λογότυπο.

Εικόνα: Πως προέκυψε η ιδέα για το Νέο Ευρωπαϊκό Λογότυπο

Η πρόκληση για το μέλλον…

Το μεγάλο στοίχημα όμως για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά και τα 27 Κράτη – Μέλη παραμένει και δεν είναι άλλο από το να μάθουν να αναγνωρίζουν το νέο λογότυπο βιολογικών προϊόντων οι Ευρωπαίοι Καταναλωτές. Η δυσκολία όμως στο εγχείρημα καθώς και το πόσο γρήγορα θα γίνει αυτό, εξαρτάται από τις δράσεις που θα πραγματοποιήσει η Επιτροπή και οι οποίες αναμένεται να ανακοινωθούν σχετικά σύντομα. Το πρόβλημα είναι ότι το νέο λογότυπο δεν είναι λογότυπο αλλά σήμα καθώς εκλείπει αυτή τη φορά η ένδειξη «Βιολογική Γεωργία». Το προηγούμενο σχέδιο, το οποίο και αντικαταστάθηκε, δε χρειαζόταν να το απομνημονεύσει ο καταναλωτής γιατί ΕΓΡΑΦΕ επάνω τη φράση «Βιολογική Γεωργία» ενώ το σημερινό πρέπει οι καταναλωτές να «εκπαιδευτούν» αφενός για να μάθουν το καινούριο και αφετέρου για να ξεχάσουν το παλιό!

Το στοίχημα είναι μεγάλο καθώς η αγορά των βιολογικών προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εξαιρετικά σημαντική (25 δις δολάρια το 2007) και φαίνεται μάλιστα να μην την επηρεάζει και ιδιαίτερα η οικονομική κρίση. Κάθε κίνηση λοιπόν των διοικούντων για την περεταίρω ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στα βιολογικά προϊόντα και της πίστης στο Σύστημα Ελέγχου, είναι κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτη αλλά οι περισσότερες αποφάσεις κρίνονται από το αποτέλεσμα και θα περιμένουμε όλοι προκειμένου να διαπιστώσουμε αν το νέο «Λογότυπο», του οποίου μάλιστα η χρήση είναι πλέον υποχρεωτική, θα προσδώσει την αναμενόμενη προστιθέμενη αξία στα βιολογικά προϊόντα.

Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουν ότι η πιστοποίηση προϊόντων ή συστημάτων διαχείρισης διενεργείται από τους φορείς πιστοποίησης με βάση συγκεκριμένα, κατά περίπτωση, πρότυπα (π.χ. ISO 9001:2008) ή κανονισμούς (π.χ. Κανονισμοί (ΕΚ) 834/2007 & 889/2008 για την παραγωγή βιολογικών προϊόντων). Όμως, ποιος ελέγχει τους φορείς πιστοποίησης και σύμφωνα με ποια κριτήρια αξιολόγησης διενεργείται ο έλεγχος αυτός;

Αρχικά, ας ξεκαθαρίσουμε τη διαφορά μεταξύ δύο εννοιών, της πιστοποίησης και της διαπίστευσης, που συχνά συγχέονται.

Πιστοποίηση είναι η διεργασία κατά την οποία επιβεβαιώνεται ότι ένα προϊόν έχει παραχθεί σύμφωνα με ένα πρότυπο και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του ή ένα σύστημα διαχείρισης πληροί τις απαιτήσεις ενός προτύπου. Η διαδικασία της επιβεβαίωσης διενεργείται με επιθεωρήσεις που πραγματοποιούνται από ανεξάρτητο οργανισμό επιθεώρησης, όπως είναι η Φιλική Πιστοποίησης. Η πιστοποίηση της συμμόρφωσης ενός προϊόντος σύμφωνα με τις απαιτήσεις συγκεκριμένων προτύπων είναι δυνατό να είναι προϋπόθεση για την κυκλοφορία του στην αγορά, όπως στην περίπτωση των βιολογικών προϊόντων, ή προαιρετική με πρωτοβουλία του κατασκευαστή ώστε να καταδειχθεί η συμμόρφωση του προϊόντος με μη υποχρεωτικής εφαρμογής πρότυπα.

Αντίθετα, διαπίστευση είναι η διαδικασία με την οποία ένας αρμόδιος φορέας παρέχει επίσημη αναγνώριση ότι ένας οργανισμός ή πρόσωπο είναι ικανός να πραγματοποιεί ειδικά έργα όπως π.χ. αναλύσεις ή πιστοποιήσεις. Πρόκειται δηλαδή για τη διαδικασία μέσω της οποίας οι φορείς πιστοποίησης αποκτούν το δικαίωμα χορήγησης «επίσημων» και αξιόπιστων πιστοποιητικών συμμόρφωσης.

Στην Ελλάδα, αρμόδιος φορέας για τη διαπίστευση είναι το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης A.E., με τον διακριτικό τίτλο E.ΣY.Δ., που υπάγεται στο Υπουργείο Ανάπτυξης. Το Ε.ΣΥ.Δ. εξετάζει και βεβαιώνει επίσημα, με τη χορήγηση Πιστοποιητικού Διαπίστευσης, ότι ένας φορέας (π.χ. ένα εργαστήριο ή ένας φορέας πιστοποίησης) έχει την ικανότητα να προσφέρει συγκεκριμένες υπηρεσίες οι οποίες προσδιορίζονται στο Επίσημο Πεδίο Εφαρμογής της Διαπίστευσης το οποίο συνοδεύει το Πιστοποιητικό Διαπίστευσης.

Η διάρκεια του πιστοποιητικού διαπίστευσης είναι τετραετής και για τη διατήρηση της διαπίστευσης διενεργείται ετήσια επιτήρηση του διαπιστευμένου φορέα. Επιπλέον, κάθε τέσσερα χρόνια λαμβάνει χώρα συνολική επαναξιολόγηση του φορέα.

Όμως, τι ακριβώς εξετάζει το Ε.ΣΥ.Δ. και με βάση ποια κριτήρια γίνεται η αξιολόγηση των φορέων ώστε να πάρουν τη διαπίστευση ή όχι;

Οι Φορείς Πιστοποίησης και Ελέγχου προκειμένου να διαπιστευτούν οφείλουν να συμμορφώνονται και να καθορίζουν τη λειτουργία τους σύμφωνα με συγκεκριμένα, κατά περίπτωση, πρότυπα ανάλογα με την εργασία που θα πραγματοποιούν.

 Σχήμα 1: Απεικόνιση συστήματος ελέγχου στην Ελλάδα.

Ένα τέτοιο πρότυπο είναι και το EN 45011:1998 με τίτλο «Γενικές απαιτήσεις για τους φορείς πιστοποίησης που λειτουργούν συστήματα πιστοποίησης προϊόντων». Το EN 45011:1998 είναι το αναγνωρισμένο Ευρωπαϊκό Πρότυπο για την πιστοποίηση προϊόντων, ισοδύναμο με το ISO/IEC 65:1996, το οποίο καθορίζει τις γενικές απαιτήσεις/τα κριτήρια που πρέπει να ικανοποιεί ένας φορέας πιστοποίησης που επιθυμεί να πιστοποιεί προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων φυσικά και των βιολογικών προϊόντων.

Το πρότυπο υιοθετήθηκε το 1989 και ουσιαστικά θέτει πέντε βασικούς άξονες με απώτερο στόχο να προωθηθεί και να ενδυναμωθεί η εμπιστοσύνη στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η πιστοποίηση των προϊόντων από τους φορείς. Οι βασικοί αυτοί άξονες αφορούν στην:

• Αμεροληψία και αντικειμενικότητα τόσο σε επίπεδο οργανωτικής δομής (διευθυντικά στελέχη και προσωπικό) όσο και σε επίπεδο διεργασιών που εκτελούνται από τον φορέα, συμπεριλαμβανομένης και της απόφασης για πιστοποίηση. Στον άξονα αυτό στηρίζεται μία από τις βασικές απαιτήσεις του προτύπου EN 45011, που απαγορεύει στους φορείς πιστοποίησης να προμηθεύουν ή να σχεδιάζουν προϊόντα του τύπου που πιστοποιούν (π.χ. η Φιλική, ως φορέας πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων, δεν πρέπει να προμηθεύει ή να σχεδιάζει βιολογικά προϊόντα) ή άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την εμπιστευτικότητα ή την αντικειμενικότητα τους (π.χ. παρασκευή ή εμπορία λιπασμάτων ή φυτοπροστατευτικών) και να παρέχουν συμβουλές σχετικές με την πιστοποίηση. Στο πλαίσιο της διασφάλισης της αμεροληψίας και της αντικειμενικότητας, το πρότυπο ορίζει τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου οργάνου που σκοπό έχει την εποπτεία της λειτουργίας του φορέα πιστοποίησης.
• Εμπιστευτικότητα των πληροφοριών που έρχονται σε γνώση του εκάστοτε φορέα πιστοποίησης, κατά την πορεία των δραστηριοτήτων ελέγχου και πιστοποίησης, και που αφορούν σε πελάτες του ή στα προϊόντα αυτών. Η διαχείριση αυτών των πληροφοριών και η πρόσβαση σε αυτές πρέπει να είναι ελεγχόμενη από τον φορέα ώστε να διασφαλίζεται ότι καμία πληροφορία δε θα αποκαλύπτεται σε τρίτους, χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση του πελάτη. Ακόμα και στην περίπτωση που ο νόμος απαιτεί την αποκάλυψη των πληροφοριών ο πελάτης θα πρέπει να ενημερώνεται από τον φορέα.
• Τεχνική επάρκεια του απασχολούμενου, από τον φορέα, προσωπικού που εμπλέκεται στις διαδικασίες ελέγχου και πιστοποίησης.
• Καθιέρωση και διατήρηση τεκμηριωμένου συστήματος ποιότητας από τον φορέα πιστοποίησης που εκτός από τις τεχνικές απαιτήσεις ικανοποιεί και μια σειρά διοικητικών απαιτήσεων με σκοπό την καλύτερη εσωτερική λειτουργία του φορέα και την παροχή ισοδύναμων ποιοτικών υπηρεσιών προς τους πελάτες του. Για το λόγο αυτό ο φορέας θα πρέπει να επιβεβαιώνει συνεχώς την καταλληλότητα και την αποτελεσματικότητα του συστήματος αυτού.
• Συνολική ευθύνη του φορέα πιστοποίησης για τη χορήγηση, διατήρηση, επέκταση, αναστολή ή ανάκληση της πιστοποίησης ακόμα και στην περίπτωση που αναθέτει σε τρίτους τη διενέργεια δοκιμών ή ελέγχων. Επιπλέον, ο φορέας πιστοποίησης θα πρέπει να προδιαγράφει τους όρους και να έχει διαδικασίες για τη χορήγηση, διατήρηση, επέκταση, αναστολή ή ανάκληση της πιστοποίησης.

Οι φορείς πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων που διαπιστεύονται σύμφωνα με το πρότυπο EN 45011 οφείλουν να καλύπτουν τις παραπάνω απαιτήσεις και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα μία σειρά θετικών απορροιών. Πρώτον, αποδεικνύεται μία ισοδύναμη επάρκεια μεταξύ των φορέων και παράλληλα επιτυγχάνεται τυποποίηση της παρεχόμενης υπηρεσίας για το σύνολο των πελατών. Δεύτερον, μέσα από τη διαδικασία διαπίστευσης και εσωτερικής αξιολόγησης των φορέων, αυξάνονται οι πιθανότητες εντοπισμού προβλημάτων και ευκαιριών βελτίωσης του συστήματος ελέγχου των βιολογικών προϊόντων και της αποτελεσματικότητας της παρεχόμενης υπηρεσίας. Τρίτον, επικυρώνεται η ανεξαρτησία, η ακεραιότητα και η τεχνική ικανότητα των φορέων πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων, μέσω ενός αρμόδιου φορέα που εφαρμόζει τις κατάλληλες διαδικασίες για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών. Τέταρτον, επιτυγχάνεται αποδοτικότερη κάλυψη των επιχειρήσεων που εντάσσονται στο σύστημα ελέγχου και ενισχύεται η αξιοπιστία των φορέων ως προς την παροχή της υπηρεσίας. Τέλος, ισχυροποιείται η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών σχετικά με τα πιστοποιητικά των βιολογικών προϊόντων που εκδίδονται από τους φορείς πιστοποίησης.

Εξετάζοντας τα παραπάνω προκύπτει ότι κοινός παρονομαστής είναι η ενίσχυση της αξιοπιστίας του συστήματος ελέγχου των βιολογικών προϊόντων στη συνείδηση των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, η εδραίωση και η ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης σχετικά με την αποτελεσματική και αντικειμενική εφαρμογή των κανόνων βιολογικής παραγωγής.

Σχήμα 2: Ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο σύστημα ελέγχου των βιολογικών προϊόντων μέσω της διαπίστευσης των φορέων πιστοποίησης

Συμπερασματικά, λοιπόν, η διαπίστευση των φορέων πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων με το πρότυπο EN 45011 «κλείνει» τον κύκλο εμπιστοσύνης μεταξύ αρμόδιων αρχών, φορέων πιστοποίησης, επιχειρήσεων και καταναλωτών ως προς τα προϊόντα που φέρουν την ένδειξη «βιολογικό».

της Μυρτώς Πισπίνη (Υπεύθυνη της εκστρατείας για τη γεωργία της Διεθνούς Greenpeace)

Όταν ήμουν μικρή νόμιζα ότι οι τηγανιτές πατάτες είναι παιδικό φαγητό. Αφενός διότι ο μπαμπάς μου είχε αλλεργία σε αυτές αφετέρου διότι η μαμά με την υγιεινή της διατροφή και την προσοχή της σιλουέτας της μας τις μαγείρευε σπάνια. Όταν λοιπόν τρώγαμε σε ταβέρνα με φίλους των γονιών μου με παραξένευε το γεγονός ότι οι μεγάλοι άνδρες έτρωγαν πατάτες. Αυτό είναι παιδικό φαί! σκεφτόμουνα από μέσα μου. Από τότε μέχρι τώρα οι τηγανίτες πατάτες αποτελούν ένα πιάτο πολύ αγαπημένο και σπάνιο! Ήρθε η σειρά μου να φροντίζω τη σιλουέτα μου και την υγεία μου.

Φανταστείτε λοιπόν την αγανάκτηση μου όταν χθες ξαφνικά λάβαμε τα σοκαριστικά νέα από την Ευρώπη ότι ο Επίτροπος Υγείας, κ. Ντάλι, ενέκρινε την καλλιέργεια μιας μεταλλαγμένης πατάτας της μεγαλύτερης εταιρίας χημικών στον κόσμο, της γερμανικής BASF πως ένιωσα. Η πατάτα προορίζεται για βιομηχανική κρίση (στη βιομηχανία χαρτιού) και ότι απομείνει θα χρησιμοποιηθεί ως ζωοτροφές.

Τα νέα είναι σοκαριστικά διότι ο Επίτροπος Υγείας σε συμφωνία με τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ Μπαρόζο, πήραν μια απόφαση που θέτει σε απαράδεκτο κίνδυνο την δημόσια υγεία, το περιβάλλον, τη γεωργία και την αγορά τροφίμων.
 
Η συγκεκριμένη πατάτα εμπεριέχει ένα γονίδιο ανθεκτικό σε αντιβιοτικά για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών όπως η φυματίωση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχουν προειδοποιήσει για το πόσο σημαντικά είναι αυτά τα αντιβιοτικά που αφορούν τη μεταλλαγμένη πατάτα. Με το να επιτρέπουμε την απελευθέρωσή της στο περιβάλλον η ανθεκτικότητα σε αντιβιοτικά μπορεί να μεταφερθεί σε βακτήρια θέτοντας σε κίνδυνο την επίδραση αυτών των αντιβιοτικών τα οποία μπορεί να σώσουν ζωές.

Πέρα από αυτόν τον κίνδυνο, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος επιμόλυνσης άλλων ποικιλιών συμβατικής ή βιολογικής πατάτας. Κίνδυνο τον οποίο δεν απέκλεισε η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωση της. Συγκεκριμένα, είπε ότι θα πάρει μέτρα για την αποφυγή επιμόλυνσης η οποία μπορεί να προκληθεί από πατάτες που απομένουν στο έδαφος.
Τα μέτρα αυτά δεν με καθησυχάζουν διότι τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν προκληθεί περιστατικά απίθανης πρόσμιξης μεταλλαγμένων με συμβατικών προϊόντων τα οποία βρισκόντουσαν σε μικρή κλίμακα πειραματικής καλλιέργειας. Τελευταίο ακραίο περιστατικό, μεταλλαγμένος λιναρόσπορος από Καναδικό Πανεπιστήμιο, ο οποίος ποτέ δεν καλλιεργήθηκε εμπορικά, βρέθηκε το 2009 να έχει επιμολύνει ψωμί, δημητριακά και άλλα προϊόντα στην Ευρώπη, τη Βραζιλία, Ιαπωνία και πολλές άλλες χώρες. Κανείς δεν γνωρίζει πώς συνέβη αυτό, αλλά το κόστος για τους Καναδούς αγρότες οι οποίοι υποχρεώθηκαν να παγώσουν τις εξαγωγές τους καθώς και το κόστος για τις εταιρίες τροφίμων στις χώρες υποδοχής από την απόσυρση των επιμολυσμένων προϊόντων τους είναι πολύ μεγάλο.      

Τέλος, έχουμε ανάγκη αυτήν την πατάτα ή τα μεταλλαγμένα γενικά? Η ενασχόληση μου με το θέμα αυτό τα τελευταία δέκα χρόνια με ωθεί να απαντήσω με βεβαιότητα πως όχι.
Τα μεταλλαγμένα αποτυγχάνουν και στο έδαφος και στην αγορά.
Παρά τις υποσχέσεις της βιομηχανίας, 14 χρόνια μετά την πρώτη μαζική τους καλλιέργεια, τα μεταλλαγμένα ούτε μείωσαν τη χρήση φυτοφαρμάκων το αντίθετο μάλιστα, δεν παράγουν περισσότερο ούτε βοηθούν τους αγρότες αυτού του κόσμου αφού οι σπόροι είναι πατενταρισμένοι και οι αγρότες είναι υποχρεωμένοι να τους αγοράζουν ακριβότερα, ούτε θρέφουν τους πεινασμένους αυτού του κόσμου, οι οποίοι έχουν φτάσει το 1 δισεκατομμύριο σύμφωνα με το Οργανισμό Γεωργίας και Τροφίμων (FAO). Τo πρόβλημα με την πείνα είναι η διανομή και η πρόσβαση στη τροφή και στην παραγωγή τροφής. Επιπλέον, μέχρι στιγμής η βιομηχανία μεταλλαγμένων δεν έχει παράγει κανένα θαυματουργό προϊόν που να μπορεί να αντέξει στις κλιματικές αλλαγές.

Πηγή: Food and Agriculture Organization (FAO) 

Τα μεταλλαγμένα μας αποπροσανατολίζουν από τις πραγματικές λύσεις που προτείνει η βιολογική (οικολογική) και ποικίλη (biodiversity) γεωργία.
Σύμφωνα με την πιο εμπεριστατωμένη έκθεση για τη Γεωργία των Ηνωμένων Εθνών (ΙASSTD) η οποία συντάχθηκε από 400 επιστήμονες τα μεταλλαγμένα δεν αποτελούν προτεραιότητα για να θρέψουν τον κόσμο το 2050. Η λύση στις τεράστιες κρίσεις που αντιμετωπίζει αυτή στιγμή ο πλανήτης θα έρθει μόνο από μια αλλαγή του σημερινού αγροτικού μοντέλου, προς μια γεωργία μικρής κλίμακας προσαρμοσμένη σε τοπικές και πολιτιστικές ανάγκες. 

Οι τοπικές κοινωνίες, η πλειοψηφία των καταναλωτών στην Ευρώπη, οι αγρότες, κράτη μέλη απορρίπτουν τα μεταλλαγμένα! Μόλις έμαθα το νέο ότι η Ελλάδα, η Ιταλία και η Αυστρία ανακοίνωσαν την απαγόρευση της μεταλλαγμένης πατάτας. Πριν λίγο καιρό, η Ινδία απαγόρεψε τη μεταλλαγμένη μελιτζάνα. Στην Ευρώπη, μόνο έξι χώρες καλλιεργούν το μοναδικό μεταλλαγμένο καλαμπόκι που επιτρέπεται και αυτές οι καλλιέργειες μειώθηκαν κατά 11% σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές λόγω της ακρίβειας των σπόρων και απόρριψης της αγοράς. Πολίτες και κράτη εναντιώνονται στα μεταλλαγμένα. Γιατί λοιπόν ο πρώτος κύριος της Ευρώπης, ο κ. Μπαρόζο και ο Επίτροπος Υγείας, κ Ντάλι αψηφούν την υγεία μας, τη γεωργία, το περιβάλλον και τους πεινασμένους αυτού του κόσμου και θέλουν να ανοίξουν την πόρτα στα μεταλλαγμένα? 

Μήπως αντί να κάνουν το καθήκον τους προς τους ευρωπαίους πολίτες υποκύπτουν στις πιέσεις της βιομηχανίας των μεταλλαγμένων? Θα τους αφήσουμε? Η θα ενώσουμε όλοι τις φωνές μας και θα τους φωνάξουμε: Κάτω τα χέρια από το πιάτο μας!

Για περισσότερες πληροφορίες:

Greenpeace Ελλάς, Greenpeace International, Greenpeace European Unit

Η βιολογική γεωργία αναπτύσσεται ραγδαία και στατιστικές πληροφορίες είναι πλέον διαθέσιμες από 141 χώρες στον κόσμο. Το μερίδιο βιολογικής γης κάθε Χώρας αυξάνεται συνεχώς σε πολλές από αυτές. Μερικά από τα σημεία της παγκόσμιας έρευνας για την πιστοποιημένη βιολογική γεωργία είναι τα παρακάτω:

Η Αγορά

Η παγκόσμια ζήτηση για βιολογικά προϊόντα παραμένει έντονη ενώ ταυτόχρονα και οι πωλήσεις σημειώνουν ετήσια αύξηση της τάξης των 5 δισεκατ. δολαρίων και ποσοστό 5% ενώ, στην Ευρώπη η αύξηση αυτή ανέρχεται ετησίως στο 12% (περίοδος αναφοράς 2004 – 2007). Μικρότεροι ρυθμοί ανάπτυξης αναμένονται πάντως για τα επόμενα χρόνια. Το Organic Monitor εκτιμά ότι οι παγκόσμιες πωλήσεις ξεπέρασαν τα 46,1 δισεκατ. δολάρια στο τέλος του 2007. Η καταναλωτική ζήτηση συγκεντρώνεται στην Β. Αμερική και στην Ευρώπη, περιοχές οι οποίες συγκεντρώνουν το 97% του παγκόσμιου τζίρου. Η Ασία, Λατινική Αμερική και Αυστραλία είναι σημαντικοί παραγωγοί και εξαγωγείς βιολογικών προϊόντων. Οι εξαιρετικά υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης του κλάδου οδήγησαν στην μείωση διαθεσιμότητας των προϊόντων σχεδόν σε κάθε τομέα τροφίμων: λαχανικά, φρούτα, ποτά, δημητριακά, σιτηρά, σπόροι, βότανα και μπαχαρικά. Παρόλη την οικονομική κρίση εκτιμάται ότι οι θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης του κλάδου θα συνεχιστούν, αλλά σε χαμηλότερα ποσοστά από τα προηγούμενα χρόνια για το 2009 και 2010.

Πρότυπα και Κανονισμοί

Τον Ιανουάριο του 2009 τέθηκε σε ισχύ ο νέος  αναθεωρημένος ευρωπαϊκός κανονισμός 834/2007 και οι κανόνες εφαρμογής του. Οι αγρότες στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και οι εισαγωγείς από Τρίτες Χώρες θα πρέπει να εναρμονιστούν με τις νέες απαιτήσεις της ΕΕ. Αυτή τη στιγμή, 71 Χώρες εφαρμόζουν κανόνες βιολογικής παραγωγής ενώ 21 είναι σε διαδικασία σύνταξης αντίστοιχων κανόνων. 481 οργανισμοί παγκοσμίως παρέχουν υπηρεσίες ελέγχου και πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων. Οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκονται στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία, στην Ν. Κορέα, στην Κίνα, στον Καναδά και στην Βραζιλία.

Κατανομή της Παγκόσμιας βιολογικά καλλιεργούμενης έκτασης ανά Ήπειρο το 2007 (Πηγή: IFOAM, 2009)

Η Ευρώπη

Η Ευρώπη έχει την μεγαλύτερη και πιο ώριμη αγορά βιολογικών προϊόντων στον κόσμο. Με αξία 25 δισεκατ. δολάρια το 2007, η αγορά της Ευρώπης εκπροσωπεί το 54% τους παγκόσμιου τζίρου. Το μεγάλο αυτό ποσοστό οφείλεται στο γεγονός ότι οι πέντε μεγαλύτερες αγορές είναι συγκεντρωμένες στην περιοχή αυτή και στο μεγάλο μερίδιο αγοράς των βιολογικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά των τροφίμων και ποτών.
Η Γερμανική και Βρετανική αγορά σημείωσαν την μεγαλύτερη ανάπτυξη μέσα στο 2007. Η γερμανική αγορά σημειώνει μεγάλο ρυθμό ανάπτυξης λόγω της διείσδυσης των βιολογικών προϊόντων στις μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων. Αλυσίδες όπως το Aldi, το Lidl και το Plus (εκπτωτικά supermarket) αποκτούν μεγάλα μερίδια αγοράς λόγω των ανταγωνιστικών τιμών που προσφέρουν σε βιολογικά προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label). Στη Βρετανία, το 80% των βιολογικών προϊόντων διακινούνται μέσω των μεγάλων αλυσίδων, όπως για παράδειγμα το TESCO το οποίο έχει 700 βιολογικά προϊόντα κάτω από την ιδιωτική τους ετικέτα.
Εκτός από την Γερμανία και την Βρετανία, άλλες μεγάλες αγορές είναι αυτές της  Γαλλίας και της Ιταλίας, οι οποίες εκπροσωπούν το 75% του ευρωπαϊκού τζίρου. Αυτές οι αγορές ξεχωρίζουν λόγω της μεγάλης κατανάλωσης. Χώρες όπως η Σουηδία και η Δανία σημείωσαν για το 2007 μεγάλο ρυθμό ανάπτυξης παρόλο που έχουν μικρές καταναλωτικές αγορές.
Οι σκανδιναβοί και οι αλπικοί (ευρύτερη περιοχή των Άλπεων) καταναλωτές είναι αυτοί που καταναλώνουν το μεγαλύτερο ποσό σε βιολογικά προϊόντα ετησίως. Οι αγορές αυτές κατέχουν επίσης το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς του ευρύτερου κλάδου των τροφίμων. Τα βιολογικά προϊόντα τώρα εκπροσωπούν περισσότερο από το 5% των πωλήσεων τροφίμων στην Αυστρία και στην Δανία. Αντίθετα, καταναλωτές των Νότιων, Κεντρικών και Ανατολικών χωρών της ΕΕ καταναλώνουν το λιγότερο σε βιολογικά προϊόντα, γι΄ αυτό και το μερίδιο αγοράς είναι μικρότερο του 1%.

Τα 10 μεγαλύτερα μερίδια αγορών για την κατανάλωση βιολογικών προϊόντων σε Παγκόσμιο επίπεδο για το έτος 2007 (Πηγή: IFOAM, 2009)

Η στήριξη της βιολογικής καλλιέργειας στην ΕΕ και στις γειτονικές χώρες περιλαμβάνει επιδοτήσεις μέσω προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, νομική προστασία και Σχέδια Δράσης. Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης, η καμπάνια επικοινωνίας και ενημέρωσης, ενεργοποιήθηκε το 2008 με σκοπό την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση σχετικά με την βιολογική παραγωγή. Επίσης, σχεδόν κάθε Κράτος – Μέλος έχει εγχώριο Σχέδιο Δράσης, εκτός από ορισμένα Κράτη συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Τέλος, με σκοπό την ώθηση της έρευνας σχετικά με την γεωργία τον Δεκέμβριο του 2008 ενεργοποιήθηκε μία τεχνολογική πλατφόρμα (TP Organics), ενώνοντας τις δυνάμεις της με τη βιομηχανία και την κοινωνία για να προσδιοριστούν οι προτεραιότητες στην έρευνα και υπερασπίζοντάς τις προτεραιότητες αυτές έναντι των Αρχών (policy-makers).

Με την ζήτηση να συγκεντρώνεται κυρίως στην Β. Αμερική και την Ευρώπη, η οικονομική κρίση του 2008 επηρέασε το ύψος των πωλήσεων. Το δύσκολο οικονομικό κλίμα στις ΗΠΑ, Βρετανία και Γερμανία έπληξε την ζήτηση για βιολογικά προϊόντα, μειώνοντας του ρυθμούς ανάπτυξης για τα επόμενα χρόνια αλλά δεν προέκυψε ούτε αναμένεται να προκύψει προς το παρόν συρρίκνωση του κλάδου.

Δημήτρης Σωτηρόπουλος

(Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος είναι Διευθυντής Διοίκησης & Ανάπτυξης της Φιλικής Πιστοποίησης Α.Ε.)

Η κατανάλωση των βιολογικών προϊόντων καταρχάς ευνοεί την υγεία μας και κατά δεύτερον έχει και κοινωνικές προεκτάσεις για τις οποίες λίγη συζήτηση έχει γίνει ως τώρα στη Χώρα μας. Σε άλλες Χώρες της Ευρώπης (Δανία, Αυστρία, Ελβετία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, κ.α.) οι καταναλωτές είναι εξαιρετικά ευαισθητοποιημένοι και αυτός είναι κυρίως ο λόγος που τα βιολογικά προϊόντα έχουν κερδίσει μια σημαντική θέση στη διατροφική τους κουλτούρα.

Μέχρι πρότινος στην Ελλάδα, οι καταναλωτές που αγόραζαν βιολογικά προϊόντα τα προτιμούσαν ως επί το πλείστον για τη φερόμενη ιδιότητά τους ότι είναι απαλλαγμένα από υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται κυρίως για τη φυτοπροστασία των καλλιεργειών. Τα βιολογικά προϊόντα όμως αντιπροσωπεύουν πολλά περισσότερα.

Η υγιεινή και ασφάλεια: Σίγουρα τα βιολογικά προϊόντα είναι πιο ασφαλή σε ότι αφορά τουλάχιστον τα υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων. Τα χημικά προϊόντα δεν επιτρέπονται για χρήση και ως εκ τούτου υπολείμματα στα τρόφιμα δεν ανιχνεύονται.  

Οι καλλιέργειες: Οι διαφορές στην παραγωγή των βιολογικών προϊόντων σε σχέση με τα συμβατικά είναι πολλές. Οι βιοκαλλιεργητές δεδομένου ότι δε διαθέτουν αντίστοιχο «οπλοστάσιο» γεωργικών φαρμάκων με αυτό της συμβατικής γεωργίας, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη των προβλημάτων εφαρμόζοντας καλλιεργητικές μεθόδους όπως την εναλλαγή καλλιεργειών (αμειψισπορά), τη χρήση ντόπιων ποικιλιών οι οποίες προσαρμόζονται πιο εύκολα και αποτελεσματικά στις κατά τόπους περιβαλλοντικές  συνθήκες (κλίμα, σύσταση εδάφους, υδατικά αποθέματα, κ.α.) και σε άλλες καλλιεργητικές πρακτικές (ειδικά κλαδέματα, χρήση φυτών «παγίδων», παρακολούθηση εντόμων και παθογόνων) που κατά βάση μειώνουν την ανάγκη επεμβάσεων με τα επιτρεπόμενα για τη βιολογική γεωργία φυσικά παρασκευάσματα.

Τα αγροτικά ζώα: Στη ζωική παραγωγή οι διαφορές μεταξύ της βιολογικής και της συμβατικής διαχείρισης είναι ακόμα μεγαλύτερες. Η μεγαλύτερη έμφαση που δίνεται στις Βιολογικές Εκτροφές είναι στην διατήρηση της ευζωίας των αγροτικών ζώων η οποία συνεπακόλουθα συμβάλλει τα μέγιστα στο να λαμβάνουμε εξαιρετικά ζωικά προϊόντα τόσο από πλευράς ποιότητας όσο και από πλευράς ασφάλειας τροφίμων. Τα βιολογικά εκτρεφόμενα ζώα τρέφονται κυρίως με βοσκή και συμπληρωματικά με ζωοτροφές βιολογικής προέλευσης.

Οι βοσκότοποι εξασφαλίζουν επάρκεια τροφής για τα ζώα ενώ αποφεύγεται και η υπερβόσκηση, δηλαδή η σταδιακή καταστροφή των βοσκοτόπων. Στους στάβλους τα ζώα έχουν μεγάλη άνεση χώρου και ελεύθερη πρόσβαση σε προσκείμενους υπαίθριους χώρους, ενώ υπάρχει πάντα διαθέσιμη τροφή και νερό. Η προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών απαγορεύεται. Η χρήση ορμονών και αυξητικών παραγόντων απαγορεύεται. Συνήθεις ζωοτεχνικές πρακτικές όπως δέσιμο των ζώων, κόψιμο ουράς, ραμφών για τα πτηνά, ευνουχισμοί, κ.α. δεν επιτρέπεται να εφαρμόζονται συστηματικά και αν κριθεί σε περιπτώσεις απαραίτητο, πραγματοποιείται με ευθύνη κτηνιάτρου.

Το περιβάλλον: Η Βιολογική Γεωργία είναι διέξοδος για την επιβάρυνση που ασκεί ο γεωργικός κλάδος στο περιβάλλον. Οι εισροές είναι εξαιρετικά μειωμένες και οι περισσότερες αφορούν ανακύκληση παραπροϊόντων γεωργικής προέλευσης (π.χ. κομποστοποίηση φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων, χρήση της παραγόμενης κοπριάς για λίπανση). Στη βιολογική γεωργία τα χημικά λιπάσματα δεν επιτρέπονται και ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται το έδαφος και ο υδροφόρος ορίζοντας από νιτρικά και παράγωγά τους.  Η χρήση των πόρων όπως το νερό γίνεται με την εφαρμογή προγραμμάτων ελαχιστοποίησης των απωλειών (σύγχρονα συστήματα άρδευσης) και γενικότερα η Βιολογική Γεωργία διαφυλάσσει και ευνοεί τη βιοποικιλότητα και έχει σημαντικά μειωμένους ρύπους που επιβαρύνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Οι Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί (ΓΤΟ):Η Βιολογική Γεωργία και οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί απλά δε συμβαδίζουν. Στον Κανονισμό (ΕΚ) 834/2007 για την παραγωγή βιολογικών προϊόντων γίνεται σαφής αναφορά ότι απαγορεύεται η χρήση ΓΤΟ καθώς και παραγώγων ΓΤΟ στη βιολογική παραγωγή και τα βιολογικά τρόφιμα.

Οι βιοκαλλιεργητές: Η Βιολογική Γεωργία βοηθά τους παραγωγούς με δύο τρόπους. Αφενός τους προστατεύει καθώς δεν εκτίθενται στα εξαιρετικά βλαβερά χημικά φάρμακα (προϊόντα φυτοπροστασίας καλλιεργειών) που χρησιμοποιούνται στη συμβατική παραγωγή διότι απαγορεύεται η χρήση τους και αφετέρου δίνει μια σοβαρή επαγγελματική διέξοδο για τους αγρότες καθώς η αγορά των βιολογικών προϊόντων αυξάνεται σταθερά και η ζήτηση μεγαλώνει καθώς όλο και περισσότεροι καταναλωτές πλέον τα εμπιστεύονται.

Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι όταν αγοράζουμε ένα βιολογικό προϊόν πληρώνουμε πολλά περισσότερα από το ίδιο το προϊόν. Συμβάλλουμε στο περιβάλλον, βοηθάμε τους γεωργούς, εξασφαλίζουμε καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για τα αγροτικά ζώα και τελικά συμμετέχουμε και εμείς στο βαθμό που μπορεί ο καθένας για να κάνουμε λίγο καλύτερο τον τόπο που ζούμε.

Δημήτρης Σωτηρόπουλος

(Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος είναι Διευθυντής Διοίκησης & Ανάπτυξης της Φιλικής Πιστοποίησης Α.Ε.)

Το καλοκαίρι του 2007 άρχισαν να μαζεύονται τα πρώτα μαύρα σύννεφα πάνω από τις Οικονομίες των Δυτικών Χωρών και θεωρείται ότι ξεκίνησε η αρχή της οικονομικής κρίσης με τις συνέπειες που βιώνουμε πλέον στις μέρες μας. Τι γινόταν όμως τότε; Ποιες ήταν οι συνήθειες των Δυτικών; Πως αντανακλούσαν οι καταναλωτικές συνήθειες στη βιολογική γεωργία;

Για τις περισσότερες Χώρες, με την εύκολη πρόσβαση σε χρήμα λόγω χαμηλών επιτοκίων και την εύκολη έως ασύδοτη πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό, η λογική και η φιλοσοφία στη διατροφή δεν είχαν και πολλά περιθώρια για να αναπτυχθούν. Όπως όλες οι καταναλωτικές συνήθειες περιστρέφονταν γύρω από ένα καταναλωτικό μοντέλο στο οποίο η ποσότητα κυριαρχούσε της ποιότητας έτσι και στη διατροφή από την κυριαρχούσα τάση εξέλειπε κάθε έννοια ορθολογισμού και ευαισθησίας προς τα «παραλειπόμενα» σε σχέση με τη γεωργική παραγωγή. Άμεσο θύμα ως γνωστόν, το περιβάλλον.

Μετά το 2007 και κυρίως μετά την κατάρρευση του κολοσσού Lehman Brothers το Σεπτέμβριο του 2008, οι Ανεπτυγμένες Οικονομίες αναγκάστηκαν να κοιτάξουν το πρόβλημα στα μάτια και αποφασίστηκε μια στροφή προς την πολιτική της «βιώσιμης ανάπτυξης» με έμφαση πλέον στα περιβαλλοντικά προβλήματα και ότι αυτά συνεπάγονται. Ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ, Barrack Obama, μίλησε για πρώτη φορά για «πράσινες πολιτικές» οι οποίες θα εξασφάλιζαν και την προστασία του περιβάλλοντος και θα δημιουργούσαν μερικά εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας για να αντιμετωπιστεί η λαίλαπα της συρρίκνωσης της ισχυρότερης οικονομίας του  πλανήτη. Η πολιτική αυτή πολύ γρήγορα υιοθετήθηκε και από άλλες Χώρες και φτάσαμε μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, όλοι να μιλάνε για το περιβάλλον, για «πράσινη ανάπτυξη» και όλα τα νέα προϊόντα να λανσάρονται ως φιλικά προς το περιβάλλον και με προθέματα του τύπου «οικο», «bio» κτλ.

Η βιολογική γεωργία υπήρχε. Εδραιώθηκε μετά το 1991 με τη θεσμοθέτηση της παραγωγής και της εμπορίας με πρωτοβουλία της ΕΟΚ (ψήφιση του Κανονισμού 2092/91) και αναδείχθηκε μετά το 2004 όταν στηρίχθηκε και πολιτικά από την ΕΕ με το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για την ανάπτυξη του κλάδου. Το πρόβλημα ήταν ότι το βλέμμα των περισσοτέρων, ήταν στραμμένο αλλού.

Για τις Χώρες που δεν είχαν αναπτύξει μέχρι τότε ισχυρές εγχώριες αγορές για τα βιολογικά προϊόντα και στις οποίες ο κλάδος της βιολογικής γεωργίας αποτελούσε περιθωριακή αγορά απευθυνόμενη σε λίγους, στήθηκε ξαφνικά μια οικονομική «πλατφόρμα» στην οποία τα μηνύματα και οι αρχές της βιολογικής γεωργίας απλά και αβίαστα, κάθισαν σαν να την περίμεναν από χρόνια.

Είναι η πρώτη φορά στη Χώρα μας που μπορούμε ελεύθερα να μιλάμε για περιβαλλοντικά οφέλη και να επικοινωνήσουμε τη λογική πίσω από την τιμή. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το μόνο σοβαρό επικοινωνιακό πλεονέκτημα των βιολογικών προϊόντων δεν ήταν άλλο από την υγεία του καταναλωτή. Τα βιολογικά προϊόντα ήταν απλά προϊόντα χωρίς χημικά, συνεπώς ασφαλέστερα από τα συμβατικά. Σήμερα, που ο κόσμος αγοράζει λευκές συσκευές Α ενεργειακής κλάσης, που ο κάθε Δήμος σε όλη τη Χώρα έχει «μπλε» κάδους, που εισάγονται έννοιες όπως τα «περιβαλλοντικά τέλη», που πηγαίνουμε ταξίδια στην Ελλάδα και προσπερνάμε στο δρόμο μας αιολικά πάρκα, μπορούμε πλέον να μιλήσουμε για όλα όσα αντιπροσωπεύει το βιολογικό προϊόν που βάζουμε στο τραπέζι μας.

Δημήτρης Σωτηρόπουλος

(Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος είναι Διευθυντής Διοίκησης & Ανάπτυξης της Φιλικής Πιστοποίησης Α.Ε.)

Για να απαντήσουμε με συνέπεια σε ένα τέτοιο ερώτημα είναι σκόπιμο να θέσουμε εκ’ νέου το θέμα στις πραγματικές του διαστάσεις και εννοώ με αυτό ότι, είναι ανάγκη να μάθουμε ξανά ποιο είναι το πραγματικό κόστος παραγωγής των αγροτικών προϊόντων. Χρειάζεται λοιπόν να αναρωτηθούμε όχι μόνο γιατί είναι υψηλότερες οι τιμές των βιολογικών προϊόντων αλλά, κυρίως γιατί οι τιμές των συμβατικών προϊόντων παρουσιάζονται τόσο χαμηλές.

Το σίγουρο είναι πώς το αληθινό κόστος ενός τροφίμου δεν είναι απλά η τιμή με την οποία αυτό πωλείται προς τον τελικό καταναλωτή. Η παραγωγή οποιουδήποτε τροφίμου εμπερικλείει προφανώς τις δαπάνες παραγωγής του, αλλά και μια σειρά από κρυμμένες δαπάνες οι οποίες συμβάλουν κατά πολύ στην αντίληψη για την πραγματική του αξία.

Προφανώς το κόστος παραγωγής για τα βιολογικά προϊόντα είναι υψηλότερο σε σχέση με αυτό των συμβατικών.
Μια σειρά από λόγους όπως, το αυξημένο κόστος των βιολογικών εισροών, οι αυξημένοι κίνδυνοι κατά την παραγωγή δεδομένου ότι δεν χρησιμοποιούνται αγροχημικά, το επιπλέον κόστος της ανθρωπινής εργασίας, οι τεχνικές για την διατήρηση της γονιμότητας των εδαφών (πχ χλωρά λίπανση, αμειψισπορά), τα υψηλότερα πρότυπα ευημερίας των ζώων, αλλά κυρίως το γεγονός ότι συμβάλουν στην προστασία, τη διατήρηση και σε πολλές περιπτώσεις την καλυτέρευση του φυσικού μας περιβάλλοντος, αυξάνουν την δαπάνη παραγωγής των βιολογικών προϊόντων.
Συνυπολογίζοντας έτσι και την, σε αρκετές περιπτώσεις, χαμηλότερη απόδοση, αλλά και τις δυσκολίες στην εμπορία, την διακίνηση και την διανομή των βιολογικών προϊόντων, εύκολα αντιλαμβανόμαστε γιατί τα βιολογικά προϊόντα παρουσιάζονται ακριβότερα.

Εντούτοις, τα συμβατικά τρόφιμα δεν είναι και τόσο φτηνά όσο εμφανίζονται. Οι καταναλωτές πληρώνουν για τα συμβατικά τρόφιμα πολύ περισσότερο και κυρίως για τους τρείς επόμενους λόγους :

• Μέσω της φορολογίας που επιχορηγεί κυρίως την συμβατική γεωργία.
• Εξαιτίας των συναλλαγών των προϊόντων μέσω μη οργανωμένων αγορών, τύπου (over the counter).
• Με το επιπλέον κόστος για την αποκατάσταση ή θεραπεία των ζημιών που προκαλεί η παραγωγή συμβατικών προϊόντων στο περιβάλλον, αλλά και στην υγεία του ανθρώπου.

Αναφορικά με τις επιδοτήσεις και την φορολογία αρκεί να αναφέρουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 πλήρωσε το 2006 το ποσό των 50,58 δισεκατομμυρίων ευρώ (πηγή Eurostat) σε γεωργικές επιδοτήσεις στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ. Το αναλογούν ποσό για την Ελλάδα την ίδια χρονιά ήταν λίγο περισσότερο από 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Χρήματα με τα οποία πληρώθηκαν κυρίως επιδοτήσεις προς τους αγρότες που χρησιμοποιούν τις συμβατικές πρακτικές παραγωγής και προφανώς προέρχονται από τον ίδιο τον φορολογούμενο καταναλωτή. Αξίζει να αναφέρουμε ότι ιδιαίτερα για την χώρα μας τα ποσά αυτά προσαυξάνονται λόγω των προστίμων που πληρώνουμε κάθε χρόνο προς την ευρωπαϊκή ένωση, λόγω κυρίως της κακοδιαχείρισης των επιδοτήσεων. Συγκριμένα το συνολικό ύψος των προστίμων που καταλογίστηκαν από το 1999 μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, μας κατατάσσουν τρίτους (μετά την Ισπανία και την Ιταλία) στο σύνολο της ένωσης με 1,1 δισεκατομμύρια ευρώ (πηγή Eurostat). Είμαστε όμως μακράν πρώτοι στην κατά κεφαλήν επιβάρυνση ανά φορολογούμενο, λόγω της μεγάλης πληθυσμιακής διαφοράς μας, με τις δυο χώρες που προηγούνται σε απολυτές τιμές προστίμων.

Επιπλέον για τις συναλλαγές προϊόντων σε μη οργανωμένες αγορές αρκεί να αναφέρουμε ότι τα τρόφιμα καθίστανται εξωχρηματιστηριακά αντικείμενα διαπραγμάτευσης και μάλιστα με την μορφή παραγώγων, με διαδικασίες λιγότερο διαφανείς και οι όποιες συμπαρασύρουν σε μια τεχνητή αύξηση των αξιών των προϊόντων και στις οργανωμένες αγορές.

Και τέλος, το περισσότερο σημαντικό θέμα της αποκατάστασης του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας εμπεριέχει και το μεγαλύτερο ποσοστό των κρυμμένων δαπανών που πρέπει να συνυπολογίσουμε στην τελική αξία των συμβατικών προϊόντων. Υπάρχουν μελέτες οι οποίες καταδεικνύουν ότι οι συνολικές κρυμμένες δαπάνες των συμβατικών καλλιεργειών σε σχέση με το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία ήταν έως και τρείς φορές υψηλότερες από αυτές της βιολογικής γεωργίας (JN Pretty, C Brett, D Gee, RE Hine, CF Mason, JIL Morison, H Raven, MD Rayment, G Van der Bijl, An assessment of the total external costs of UK agriculture, Agricultural Systems, 65 (2), 113-136, 2000.)
Για παράδειγμα, οι εταιρείες αγροχημικών μεταβιβάζουν τις δαπάνες έκπλυσης των φυτοφάρμακων στους αγρότες που με τη σειρά τους το περνούν στις επιχειρήσεις διαχείρισης νερού, οι οποίες είτε αδυνατούν να διαχειριστούν το πρόβλημα (ο καταναλωτής πληρώνει επιπλέον κόστος για να πιει ή να χρησιμοποιήσει κατάλληλο νερό), είτε στην καλύτερη περίπτωση μεταφέρουν το κόστος καθαρισμού ή αποκατάστασης, στους καταναλωτές μέσω των τιμολογίων τους ή μέσω επιπλέον φόρων και χρεώσεων από τους διάφορους κρατικούς αρμόδιους φορείς.
Στην πραγματικότητα δηλαδή ο ρυπαίνων λαμβάνει μία κρυμμένη επιδότηση από τον φορολογούμενο καταναλωτή, σε αντίθεση με τον παραγωγό βιολογικών προϊόντων ο οποίος δεν απολαμβάνει καμία τέτοια κρυφή επιδότηση.
Για να μην αναφερθούμε στα διάφορα διατροφικά ή γεωργικά σκάνδαλα και το κόστος αντιμετώπισης τους, όπως ή περίπτωση των τρελών αγελάδων και της πάθησης vCJD (Creutzfeldt-Jakob Disease) στον άνθρωπο, χωρίς να συνυπολογίζουμε το ηθικό και συναισθηματικό κόστος για τα θύματα και τις οικογένειές τους.

Είναι φανερό ότι όλα τα κέρδη και οι υψηλές αποδώσεις της εντατικής – συμβατικής γεωργίας υφίστανται το κόστος που αφορά στα προβλήματα στην ανθρώπινη υγεία και την προστασία ή αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος. Το κόστος αυτό σαν κρυμμένη δαπάνη δεν συμπεριλαμβάνονται στην τελική τιμή λιανικής πώλησης του συμβατικού προϊόντος. Εάν λοιπόν αυτές οι κρυμμένες δαπάνες συμπεριληφθούν στην τελική τιμή, οι καταναλωτές θα πλήρωναν τις πραγματικές δαπάνες των τροφίμων και προφανώς τα βιολογικά τρόφιμα θα ήταν φτηνότερα, επειδή οι κρυμμένες δαπάνες τους είναι πολύ χαμηλότερες.

Απομένει λοιπόν σε όλους εμάς τους φορολογούμενους καταναλωτές να επιλέξουμε με ποιο τρόπο επιθυμούμε να τραφούμε και πιο μοντέλο γεωργίας θέλουμε να στηρίξουμε, σκεπτόμενοι το πορτοφόλι μας, την υγεία μας, αλλά και το περιβάλλον που επιθυμούμε να ζήσουμε εμείς και τα παιδιά μας.

Κώστας Στάμου

(Ο Κώστας Στάμου είναι Διευθυντής Πιστοποίησης της Φιλικής Πιστοποίησης Α.Ε., Γεωπόνος)

«Σε ότι αφορά τη συστηματική αναθεώρηση ικανοποιητικού αριθμού σχετικών μελετών, δεν προκύπτει καμία απόδειξη ότι τα βιολογικά παραγόμενα προϊόντα παρουσιάζουν διατροφική υπεροχή σε σχέση με τα αντίστοιχα συμβατικά. Οι μικρές διαφορές που παρατηρήθηκαν σε θρεπτικά στοιχεία είναι βιολογικά επαληθεύσιμες διότι κατά κύριο λόγο σχετίζονται με διαφορετικές μεθόδους παραγωγής»
Πηγή: http://www.ajcn.org/cgi/content/abstract/ajcn.2009.28041v1

Εκ πρώτης μια τέτοια διαπίστωση μάλλον ξαφνιάζει αλλά στην πραγματικότητα τα συμπεράσματα της μελέτης ευνοούν τα βιολογικά προϊόντα έναντι των συμβατικών. Μόνον αρνητικό δεν είναι το συμπέρασμα ότι η διαθρεπτική αξία των βιολογικών προϊόντων υπερέχει κατά λίγο εκείνης των αντίστοιχων συμβατικών και εξηγούμαι: Είναι σα να συγκρίνουμε έναν αθλητή ο οποίος βασίζεται στη συστηματική προπόνηση και την ορθολογική διατροφή έναντι ενός αθλητή ο οποίος εξαντλεί τον εαυτό του σε προπονήσεις και λαμβάνει κοκτέιλ χημικών προϊόντων, προκειμένου τελικά να καταλήξουν και οι δύο σε ίδιες επιδόσεις.

Η έρευνα σεβαστή και σαφώς αποδεκτή αλλά, δεν είναι εκεί το θέμα μεταξύ των βιολογικών και των συμβατικών προϊόντων. Οι λόγοι που μας ωθούν να προτιμούμε τα βιολογικά έναντι των συμβατικών είναι ότι ενώ στα θρεπτικά στοιχεία τα προϊόντα μπορεί να μην  παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, στα βλαβερά στοιχεία, τα συμβατικά προϊόντα «παίζουν χωρίς αντίπαλο».

Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ βιολογικών και συμβατικών προϊόντων συνοψίζονται κυρίως στο δίπολο: προστασία της υγείας – προστασία του περιβάλλοντος.

Όσον αφορά στο κομμάτι της υγείας, η βιολογική γεωργία παρέχει προστασία για την υγεία των αγροτών καθώς δε χρησιμοποιούν χημικά προϊόντα για τη φυτοπροστασία των καλλιεργειών τους και συνεπώς δεν εκτίθενται στους ίδιους κινδύνους με τους «συμβατικούς» συναδέλφους τους. Παράλληλα, τα παραγόμενα προϊόντα δεν περιέχουν υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων και προστατεύεται η υγεία των καταναλωτών.

Όσον αφορά στην προστασία του περιβάλλοντος, η βιολογική γεωργία είναι ένα σύστημα παραγωγής σημαντικά λιγότερο εντατικό και ενεργοβώρο από την αντίστοιχη συμβατική, το οποίο μεταξύ άλλων, προστατεύει από τη νιτρορύπανση και έχει μειωμένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Οι εισροές που χρησιμοποιούνται στη βιολογική γεωργία (λιπάσματα, γεωργικά φάρμακα, κ.τ.λ.), αφενός προέρχονται από την ίδια τη φύση (προϊόντα θρέψης από ορυκτά, κοπριές, απορρίμματα, και φυτικής προέλευσης προστατευτικές ουσίες όπως το πύρεθρο, η αζαδιρακτίνη, κ.α.) και αφετέρου δεν απαιτούν την ίδια δαπάνη ενέργειας για την παρασκευή τους, όπως οι αντίστοιχες της συμβατικής γεωργίας.

Το δικό μας συμπέρασμα: «Η υγεία των αγροτών, των καταναλωτών και η περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την επιβάρυνση των συμβατικών προϊόντων σε σχέση με τα βιολογικά, δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της μελέτης ούτε ελήφθησαν υπόψη όταν κατέληγαν στο συμπέρασμα να αμφισβητούν κατά πόσον αξίζει να δαπανούμε περισσότερα χρήματα για την αγορά των βιολογικών προϊόντων».

Φιλικά,

Δημήτρης Σωτηρόπουλος

Προφανώς το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό και σίγουρα το κλίμα αμφισβήτησης δε βοηθάει την ταχεία και υγιή ανάπτυξη της εγχώριας Αγοράς των βιολογικών προϊόντων. Η εισροή νέων παραγωγών και εταιρειών τροφίμων είναι αργή, επειδή και αυτοί με τη σειρά τους αμφιβάλλουν αν η αγορά είναι ώριμη και μπορεί να απορροφήσει τα παραγόμενα προϊόντα. Βρισκόμαστε λοιπόν σε μια περίεργη ανατροφοδοτούμενη κατάσταση που καθυστερεί την ανάπτυξη του κλάδου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα θεσμικά της όργανα (Συμβούλιο, Επιτροπή) έχουν αγκαλιάσει τον κλάδο της Βιολογικής Γεωργίας με μεγάλη ευαισθησία σε σημείο που πολλές φορές διακρίνεται προστατευτισμός. Είναι όμως αναγκαίο διότι η εμπιστοσύνη που εδραιώθηκε όλα αυτά τα χρόνια μπορεί πολύ εύκολα να διαρραγεί.

Στη Βιολογική Γεωργία όλο το Σύστημα Ελέγχου είναι χτισμένο έτσι ώστε οι δράσεις των Φορέων Ελέγχου να είναι ως επί το πλείστον προληπτικές, δηλαδή όλες οι ενέργειες που αφορούν τον έλεγχο να ολοκληρώνονται ΠΡΙΝ τα προϊόντα φτάσουν στα σημεία λιανικής πώλησης. Κάθε παραγωγός ή παρασκευαστής βιολογικών προϊόντων, υπάγεται υποχρεωτικά στο καθεστώς ελέγχου συνάπτοντας σύμβαση ελέγχου με έναν από τους εγκεκριμένους Οργανισμούς, όπως η Φιλική Πιστοποίησης. Έτσι, καθένας που παράγει βιολογικά προϊόντα, ελέγχεται υποχρεωτικά τουλάχιστον μια φορά κάθε έτος, σε όλες τις μονάδες παραγωγής του (όχι δειγματοληπτικά) και στις κρίσιμες περιόδους της παραγωγής (λίπανση, φυτοπροστασία, συγκομιδή, διατροφή των ζώων, κτηνιατρικές αγωγές κτλ) και όχι μόνον πριν συγκομίσει τα προϊόντα του, ενώ διενεργούνται από τους Φορείς Ελέγχου, επιπλέον αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις και εργαστηριακές αναλύσεις στα προϊόντα για την ανίχνευση τυχόν μη επιτρεπόμενων ουσιών.

Προβλέπεται από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό επικοινωνία μεταξύ των Φορέων Ελέγχου, προκειμένου ύποπτες παρτίδες προϊόντων να μη καταλήξουν στα σημεία λιανικής πώλησης. Επιπλέον, ακόμα και οι εισαγωγές βιολογικών προϊόντων από Τρίτες Χώρες (εκτός ΕΕ) παρακολουθούνται από διευρωπαϊκή βάση δεδομένων όπου αναφέρονται πλήρη στοιχεία  για τις εισαγόμενες παρτίδες (Εξαγωγέας από τη Τρίτη Χώρα, πρώτος παραλήπτης στην ΕΕ, Χώρα εισόδου, Αρμόδιες Αρχές που διενήργησαν τον έλεγχο, κ.α.). Έχει λοιπόν δημιουργηθεί ένας ασφυκτικός μηχανισμός ελέγχου σε όλη την επικράτεια της ΕΕ όπου συμμετέχουν οι εγκεκριμένοι Οργανισμοί Ελέγχου, οι Αρμόδιες Αρχές των Κρατών Μελών, τα Αρμόδια Όργανα της ΕΕ, διαπιστευμένα εργαστήρια αναλύσεων και άλλοι Φορείς, με σκοπό την όσο το δυνατό καλύτερη περιχαράκωση του κλάδου και την εδραίωση της αξιοπιστίας στο Σύστημα Ελέγχου των βιολογικών προϊόντων.

Διερωτάται λοιπόν κανείς, αν το Σύστημα αυτό είναι τέλειο. Τέλεια συστήματα δεν υπάρχουν, αλλά όσο πιο αυστηρό και μεθοδικό είναι, τόσο πιο αποτελεσματικό αποδεικνύεται, λειτουργώντας είτε προληπτικά είτε κατασταλτικά. Σε κάθε περίπτωση πάντως, αυτό το Σύστημα Ελέγχου που λειτουργεί για την παραγωγή των βιολογικών προϊόντων, είναι ότι καλύτερο έχει να επιδείξει ο κλάδος των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Φιλικά,

Δημήτρης Σωτηρόπουλος